| zomerdijkage | grasdijk, groen(e)dijk1, koedijk, weidijk |
| winterdijkage | ackerdijk, korendijk, winterdijk(age) |
| wasplaats (knol)gewassen | groenkuil, groendijk2, grundig, poeldijk(?) |
| even(e)dijk | |
| grastaldijk | |
| heerdijk | Betekenis heer volgens Glossarium voor Waterstaatstermen: onderhoudsplichtige |
| he(e)rendijk | Zie heerdijk |
| hevendijk | |
| slachtedijk |
(ook slach en slag). Verkorte benaming voor hoefslach(te) of hofslach(te), voluit slach(te) der
hoeve. Was "dat gedeelte van een kade, weg, dijk enz. tot welks onderhoud men verplicht is, en dat naar de hoeven
berekend wordt" zoals [MNW] definieert en nader verklaard. Maakte bijvoorbeeld als
dijcslach deel uit van een slachte(n)dijk, die vervolgens in zijn geheel zonder meer Slachte kon
gaan heten door mettertijd verloren gaan van wat het woord slachte ooit betekende. Heeft als woordherkomst het
oorspronkelijk begrenzen van de slachte-vakken door geslagen begrenzingspalen en werd stamwoord voor
huidige woorden zoals omslag en aanslag.
Komt als benaming op meerdere plaatsen voor met door zijn marathonlengte als bekendste de van Raard (bij Sneek) naar Oosterbierum (boven Harlingen) kronkelende Slachte(dijk). Kreeg dat verloop als gevolg van met elkaar verbinden van reeds bestaande polderkaaien. Kwam tot stand toen enerzijds de boeren van het westelijk gelegen land voor de waterkering langs de Zuiderzee bleven vasthouden aan de voordelen ▶ van volstaan met (zomer)kaaien en anderzijds die van het oostelijk gelegen land als gevolg van moeren➜ meer en meer wateroverlast kregen. Had niet de huidige primaire betekenis "echte" dijk, maar kreeg die vaak wel toegekend als gevolg van onbekendheid met de betekenisverandering(➜dijk) van het woord dijk. |
| aandijk | |
| beemddijk | |
| buitendijk | |
| garstdijk | |
| geersdijk | |
| gorsdijk | |
| gersdijk | |
| goordijk | |
| grasdijk | |
| groedijk | |
| groesdijk | |
| hildijk | |
| moerdijk2 | Naast oorspronkelijke betekenis (>moerdijk bij Oerdijk) uitgevoerde moerconcessie, |
| schorredijk | |
| waarddijk | |
| wierdijk | [Wieringen] Wordt als gevolg van interpretatie van het woord dijk als waterkering toegeschreven aan daarin - bij gebrek aan klei op (wadden)eilanden - toepassen van wier. Waarschijnlijker voor wierdijk is dan m.i. vernoeming naar de situering van de toen dijk genoemde polder op Wieringen. De oudste attestatie woerdic vraagt m.i. echter te worden verklaard als bedijking van een stuk woerd (waard, weerd). |
| overige | Mogelijk ook: kwelderdijk, noldijk |
| Honselersdijk | De 'heren van Hunseler en Naaldwijk' ▶ |
| Meendijk | gemeenschap, gemeente, meen |
| Kerkdijk | kerk |
| Naam: | Korte toelichting: |
|---|---|
| gadijk | Synoniemen: gaanweg, ghawech |
| Go(a)dyk | Noordelijk van Stiens gelegen stukje verharde weg dat m.i. qua hoogte, tracering, aansluiting en naam niets van een waterkering heeft, maar desondanks in de Encyclopedie van Friesland (1958) verklaard wordt als "Oorspronkelijk naam van de op één na oudste Middelzeedijk van Oostergo". |
| Gooikersdijk | Uit "De huidige Gooikersdijk staat in het begin van de 19e eeuw als de 'nieuwe weg naar Deventer' op de kaart en liep vanaf de Bannink via Schalkhaar naar Deventer" |
| moerdijk1 |
Na eerdere spellingen (mordic, mordich, mordiic, moerdijc) de jongste Nederlandse schrijfwijze voor de
Germaanse benaming van 'het (ge)dane' (huidig Ned. ding), in dit geval
uitgevoerd in 'de moer' (het veen). Kon op een daarin 'gedane' (gemaakte) weg duiden zoals bij de Schotse
muirdykes, maar werd tijdens de 'Grote Ontginning'
▶ vooral
benaming
voor het gebied dat - na betaling aan de dijkgraaf - door 'dijckagie' mocht worden vermoerd of al was en
kon vervolgens in zo'n tot moerdijk veranderd moer benaming zijn voor een gerealiseerde weg, sloot of
waterkering. Krijgt (ook) van vrijwel alle etymologen een zo principieel andere (herkomst)verklaring dat ze daarmee m.i. sterk
bijdragen aan als waterstaat 'keegloos' verklaard kunnen houden van Nederlands waterstaatsverleden. Is thans nog
plaatsnaam en familienaam, waarbij de nog geen 400 bezitters daarvan
▶ alsmede het geheel ontbreken van variaties op de
spelling
Moerdijk mager afsteken bij het aantal nazaten van de 17 variaties van de Schotse naam Muirdyke (ook Robert
Murdoch).
|
| Oerdijk | Weg in Overijssel, vernoemd naar het (karren)vervoer van Sallands ijzeroer naar de in 1756 in Deventer met smelten begonnen hoogovens ▶ |
| Teersdijk | Uit ▶: "De Teersdijk is een weg met een lange historie. Al in de Romeinse tijd was het een onderdeel van de weg vanuit Noviomagus richting Wijchen. In de middeleeuwen, toen de dijk de naam Teersstraat droeg, vormde de weg een belangrijke schakel in de route van Nijmegen naar 's-Hertogenbosch en Antwerpen." Lijkt derhalve in de eerste regel ten onrechte "pad op een lage dijk" genoemd te krijgen. |
| Méér: | Friesland: Aldlânsdyk, Nijlânsdyk, Langedijk (Oude Leije), Slagtedyk (Stiens, Joure) Overijssel/Gelderland: Cröddedijk, Nieuwedijk |
| asfaltdijk | |
| groene dijk | |
| paaldijk |
| Andijk | Toont onbekendheid met de betekenisevolutie van het woord dijk
Toont onbekendheid met de betekenissen die het woord dijk in de Middeleeuwen naast waterkering ook nog had
gezien het daar geen alternatieve naamverklaringen voor opnemen naast de toegepaste verklaring, d.i. het liggen 'aan de dijk'
met daarbij waterkering als dijk-betekenis
▶(zoek:
aandijk) | ▶.
Het weggelaten lidwoord met de verklaring 'door bedijken
winnen' in [glos] voor het lemma aandijken, steunen als alternatieve verklaring voor de plaatsnamen Aandijk en
Andijk vernoeming naar het liggen in of bij een aandijk genoemde dijk met dat woord nog in
de later door polre en polder verwoorde betekenis.
|
| Kadijken | Toont onbekendheid met de betekenisevolutie van het woord dijk
Hoewel kadijk als benaming veel logischer voor een polder dan voor een waterkering is
(➜akkerdijk), kwam dat mettertijd wel voor en het zou ook hier gebeurd kunnen zijn. Dat de
tot eind 19e eeuw nog met 'van de' in adresboeken vermelde oudere straatnamen Laagte van de Kadijk en
Hoogte van de Kadijk waren, maakt die kans echter al een stuk kleiner. En dat in dezen de benaming Kadijk al in
de 15e eeuw begon
▶ |
▶, d.w.z. ruim
een eeuw eerder dan de benaming polder die betekenis eind 16e eeuw in de noordelijke Nederlander van de benaming
dijk begon over te nemen, maakt die kans m.i. zelfs nihil.
|
| Koedijk | Toont onbekendheid met de betekenisevolutie van het woord dijk |
| Korendijk | Verklaart het woord dijk correct als polder
Bewaart in zijn naam dat het gemeentelijk grondgebied begon in de huidige polder 'De oude Korendijk', de
jongere benaming voor 'De Coorndijk' (na een grote verandering van de waterkering, bemaling o.d.?). Dat die
benaming volgens de gemeentelijke website het begin 15e eeuw bedijkte coornland betrof
▶, betekent
interpreteren
van het woord dijk als het sinds eind 16e eeuw opkomende polre of polder
|
| Sloterdijk | Toont onbekendheid met de betekenisevolutie van het woord dijk
Verklaart de vernoemde, halverwege de 15e eeuw als Slooterdyck
beginnende dorpsnaam Sloterdijk ongeloofwaardig door 'onderbouwing' met situering nabij de Slooterdam
▶
Gaat als zodanig voorbij aan het dan door de destijdse schrijfwijzen van dijk (eveneens) nog verwoorden van de
betekenis waarvoor pas vanaf ruim een eeuw later het woord polder gebruikelijk wordt. Etaleert daarin onbekendheid
met de betekenisevolutie van het woord dijk.
|
| Waldijk | Toont onbekendheid met de betekenisevolutie van het woord dijk
Door aanleg vóór eind 16e eeuw nog dijk genoemde polder met als zeewaterkering een
wal, d.w.z. zoals een stadswal wonen op terreinhoogte mogelijk makend. Krijgt daarin onderbouwing door de althans
Middeleeuwse datering en mogelijk bovendien in de bij de wijksaanleg geconsteerde grote kleiwinning van nog ouder datum
Interview HTC 25.05.2005 met archeoloog Van Raaij: "We dachten
eerst dat het een sloot was, gevuld met klei. Totdat we zand over de klei heen vonden met daarin Bronstijdsporen", zegt Van
Raaij. "Nu denken we dat het een kleilandschap is geweest dat al afgegraven is voor de Bronstijd. Maar het blijft merkwaardig,
we hebben ook geen vergelijkingsmateriaal. En het kan bijna ook niet natuurlijk zijn, omdat de banen klei heel recht lopen.
Kleiwinning komt wel vaker voor, maar destijds niet zo grootschalig. Het is een raadsel voor ons.''
. Toponiemen: Waldijck, Waldik en Waldeck. |