CDA was de kluts kwijt

(Van onze redacteur in Den Haag)
  DEN HAAG - Het CDA in de Tweede Kamer was gisteren, toen de bedijkingsplannen voor noordelijk Friesland werden besproken, behoorlijk de kluts kwijt. Vlak voordat het debat begon en woordvoerder Jan van Noord het kabinet lof zou gaan toezwaaien voor het compromis met Friesland dat een stuk indijking inhoudt voor niet meer geld dan de regering had, leek het CDA nog op een oude lijn te zitten. Verspreid werd namelijk een motie van Jan van Noord die uitsprak dat de bestaande dijk minimaal verhoogd mocht worden en de Delta-norm bereikt moest worden door de hoogte van een „voordijk" af te stemmen op het waterkerend effect van de bestaande dijk".

Dat was een standpunt dat enkele weken geleden op basis van wat de provincie Friesland toen had bedacht, was gevormd door de CDA-woordvoerder. Het sloeg nergens meer op, want de geschiedenis had dit uitgangspunt, een zogenaamde tandemdijk, dat Van Noord tot het zijne had gemaakt, al behoorlijk achterhaald. Immers, vorige week donderdag maakte de CDA-fractie bekend dat men hoopte dat er een kleine inpoldering met Deltadijk uit het kabinets­beraad zou komen, afgelopen vrijdag.

Niemand twijfelde evenwel aan de voorliggende motie, want die was al gedateerd 20 februari. Dat bleek evenwel op voorhand door Van Noord gedaan te zijn in het begin van vorige week, toen hij zijn standpunt voor de commissie­vergadering over de Waddenzee aan het voorbereiden was. Pas kort voordat gisteren Van Noord aan het woord kwam, werd de fout ontdekt. Een fractiemedewerkster van het CDA kwam snel vertellen dat het oude verhaal van Van Noord abusievelijk was verspreid. Het gold dus niet.

Van Noord hield dan ook later in de commissievergadering een geheel ander verhaal namelijk het enige goeie over de Deltadijk die een stuk grond veilig stelt. Wel werd door de vergissing overduidelijk dat zelfs de CDA-fractie alles rond de dijken in Friesland niet helemaal meer op een rijtje had. De ontwikkelingen waren dan ook uiterst snel gegaan, zo bleek uit enkele navraag.

Nog maar twee weken geleden verklaarde minister Braks dat hij stevig vast zou houden aan niet bedijken. Op dat moment wist hij nog niet dat minister-president Lubbers de coördinerend bewindsman voor het Waddenzeebeleid, Pieter Winsemius, al had gevraagd „ergens een lijn" te trekken tussen het afgewezen Plan-C (1460 ha) en het voorgestelde Plan-A (0 ha). Friesland heeft van het „door de bocht gaan" van Lubbers in Heerenveen geprofiteerd. Wetende dat de natuurbestemming in januari al was veranderd in landbouwbestemming, kon Braks niet meer staande houden dat hij bedijken niet meer kon toestaan. Naar verluidt, vond Braks het hoogst onplezierig dat Lubbers (en ook fractieleider De Vries) in Heerenveen een „opening" hadden gemaakt.

Met het uitgangspunt dat er een „compromis" volgens het recept-Lubbers uit moest komen, zijn vorige week woensdag de provincie Friesland en de ministers Braks en Winsemius zich over een kaart van het gebied gaan buigen. Volgens de opdracht-Lubbers werd er vervolgens een lijntje getrokken. Op dat moment was het compromis al een feit. Ergens halverwege zou de dijk kunnen komen.

Na die bespreking met de kabinetsdelegatie spraken de Friezen met ondermeer de CDA-fractie, waarvan bekend was dat een deel tegen Plan-C (grote indijking) zou gaan stemmen. De CDA-fractiecommissie voor de Waddenzee kreeg te horen dat de ministers al akkoord waren gegaan met de lijn halverwege en konden weinig anders dan ook meegaan in het compromis. Dat de fractie toen bekend maakte dat men het plan van „de rooie lijn" zou steunen, was dus oud nieuws, want het kabinet was in feite al akkoord: Lubbers, Braks en Winsemius konden het afdoen. Smit-Kroes zou niet meer dan de beschikbare 66,5 miljoen gulden hoeven te betalen.

De rol van Lubbers in de besluitvorming werd gisteren tijdens de commissievergadering door een aantal Kamerleden genoemd. De VVD noemde het akkoord een historisch moment, omdat met het CDA een meerderheid voor een stukje bedijking werd gezorgd. Waalkens van de liberalen verweet het CDA dat men jaren niet wist wat men wilde. Daardoor konden ministers denigrerend praten over aardappelen en tegen indijking zijn. Dat Lubbers in Heerenveen toezegde dat hij de zaak nog eens in het kabinet wilde bezien, was „een markant feit", aldus Waalkens.

Mevrouw Rie de Boois (PvdA) zei het krasser: zij had bedacht dat indijken 20 tot 25 miljoen duurder is dan ophogen. Lubbers hield in Heerenveen een verkiezings­toespraak voor 1200 mensen en per aanwezige gaf hij daar ƒ20.000 weg, aldus de socialiste. Vragen over gebruik van dienstauto's voor dat soort gelegenheden zijn „peanuts" (pinda's oftewel kleinigheden), smaalde ze.

Tussen CDA en WD boterde het gisteren niet. Waalkens (WD) verweet Faber (CDA) dat die club nooit had laten weten waar men stond. Faber riep dat Waalkens niet de zwarte piet bij het CDA mocht leggen, maar moest ophouden met gekissebis dat beneden de maat was. „U had u bij de begrotingen voor Plan-C moeten uitspreken, dat hebt u niet gedaan," aldus Faber. Later merkte hij op nergens een pleidooi voor C te hebben aangetroffen of VVD-inbrengen bij begrotingen.

Minister Winsemius tenslotte over het compromis: „Dit is een verbetering. Heerenveen of geen Heerenveen, dat maakt niks uit, hoe teleurstellend dat voor sommigen voor u ook is of niet is...."